Bastogne en de Slag om de Ardennen

Deze buitenlandse wandelreportage is een van de tientallen artikelen die ik maakte voor tijdschrift ‘te voet’, waar ik sinds 2013 als freelance journalist voor schrijf. Het artikel is gepubliceerd in de papieren Ardennen special 2019 en staat online als stedentrip, te lezen op tevoetonline.nl . Ik reisde in november 2018 naar Bastogne, België.

Bastogne en de Slag om de Ardennen

Robuuste koeien grazen vredig in glooiende weides en goudgele bossen glimmen in herfstkleed. Op het eerste oog doet niets vermoeden dat in de omgeving van Bastogne zo hevig gevochten is, 75 jaar geleden. Maar na een wandeltocht via Vredesbos en Bastogne War Museum kijk je anders.

In het centrum van de stad Bastogne, provincie Luxemburg in de Belgische Ardennen, staat prominent op het plein een oude tank. Het plakkaat eronder vermeldt in Duits, Engels, Frans en Nederlands het volgende: Deze tank, vernietigd in december ’44, herinnert aan het offer van alle strijders voor de bevrijding van Bastogne en België.

Ernaast pronkt een borstbeeld van ‘General McAuliffe’. Wie nog niet weet wie deze goede man was en wat hier plaatsvond in december 1944, komt dat uitgebreid te weten in het Bastogne War Museum. Dit museum ligt op circa driekwart van de wandelroute ‘Promenade du bois de la paix’, als bezienswaardigheid onderweg, maar starten met een museumbezoek om van daaruit de route te wandelen is beslist een aanrader.

Meesterlijke verhalenvertellers
In het Bastogne War Museum wordt het verhaal van de Tweede Wereldoorlog op meesterlijke wijze verteld. Aan de vele talen in de rij voor de kassa te horen, komen bezoekers van heinde en verre, van Amerika tot aan Japan. De wandeling door het museum – een audiotour met koptelefoon – is een aaneenrijging van verhaallijnen. In je oor hoor je vier verschillende stemmen die elkaar steeds afwisselen: een Amerikaanse korporaal, een Duitse luitenant, een schooljuf uit Bastogne (die geheime codes in haar fietskoplamp smokkelt) en een 13-jarige jongen (die koste wat kost zijn accordeon wil redden). Hun stemmen laten je op indringende wijze ervaren hoe zij de oorlog hebben beleefd, waarbij de teksten zó goed geschreven zijn, dat het is alsof je naar een spannend boek luistert. En net als bij een spannend boek moet alles even bezinken na afloop. Veel mensen drinken zwijgzaam hun koffie in het museumcafé. Het is goede koffie.

Ardennenoffensief
Na een ronde door de museumshop met vele planken vol oorlogsboeken in vier verschillende talen wordt het tijd om de wandelroute lopen. Trek er al met al gerust een lange dag voor uit, want op de route tref je nog twee hoogtepunten van betekenis. Een ervan ligt meteen naast het museum: het beroemde Mardasson. Een oorlogsmonument in de vorm van een Amerikaanse ster, ter herdenking van de 76.890 Amerikaanse soldaten die sneuvelden tijdens de Slag om de Ardennen – ook wel Ardennenoffensief genoemd. Bastogne lag in het middelpunt van die slag, een van de bloedigste veldslagen van de Tweede Wereldoorlog. België was eigenlijk al bevrijd, in september 1944, en niemand verwachtte nog een aanval. Maar Hitler gaf niet op, hij viel in december 1944 aan waar men het niet verwachtte: in de Ardennen. Op de mistige, vroege ochtend van 16 december ’44 barstte de Duitse artillerie los. Dertig dagen lang is er gevochten en gebombardeerd, terwijl de bewoners schuilden in hun kelders. Onder barre omstandigheden, met twintig graden vorst.

Embracing Peace - Seward Johnson

Slingerende landweggetjes
Het is goed om na al deze indrukken en verhalen een flink stuk te wandelen. Over slingerende landwegen en langs loeiende koeien. Hagen van eik en meidoorn. Groepjes spreeuwen zwermen als één vogel boven het land. Gedachten waaien mee met de onstuimige wind. Door de plooien van het landschap, heuvel op, heuvel af, wandel je achtereenvolgens langs de dorpen Neffe, Mageret en Bizory. Op de heuveltoppen is het genieten van de vergezichten. De route is goed gemarkeerd, dus kaartlezen is niet nodig. Tussen Mageret en Bizory is het een stukje asfaltweg, met nu en dan een passerende auto, maar daarna gaat het gelukkig al snel weer over op een halfverharde landweg. En na de boerderijen van Bizory komt het Vredesbos in zicht. Een nieuw hoogtepunt.

Vredesbos
Eigenlijk zou je er eerst overheen moeten vliegen voordat je er door wandelt. Van bovenaf heeft het Bois de la Paix namelijk de vorm van het UNICEF-logo: een moeder met kind. Maar de ronde, organische vormen van het bos zijn ook zichtbaar én voelbaar als je je tussen de groepjes bomen begeeft. Vierduizend bomen zijn hier geplant, ter nagedachtenis aan Amerikaanse veteranen, Belgische strijders en alle slachtoffers die vielen in de winter van 1944-1945. Een bos waar je stil van wordt. Naamplaatjes van veteranen staan als wachters bij de jonge berken. In een cirkel om de bomen in het midden staan borden met interessante teksten, van martelaarssteden en boomsoorten. Na het lezen even zitten op een bankje. Regen druppelt gestaag. De wind glijdt door de bomen, als een fluisterende stem. Herfstblaadjes dwarrelen hoog door de lucht, de vrijheid tegemoet. Stilte. Vrede.