Vogels en de liefde

Al sinds 2011 ben ik redacteur van het leukste jeugdtijdschrift van Nederland: Vogels Junior. Dit is een van de vele artikelen die ik ervoor schreef. Het verscheen in Vogels Junior 1, 2016. Het leuke van dit artikel is, dat het de opmaat werd naar mijn boek Vogels en de liefde.  Nadat ik dit stuk voor kinderen had geschreven, liet het thema mij niet los. Ik had allerlei vragen en bedacht dat er een heel boek mee gevuld kon worden. De uitgever vond dat ook en zo ontstond Vogels en de liefde, een boek voor volwassenen. 

Liefde voor even… of voor het leven

Niks zo ingewikkeld bij vogels als de liefde. Voor altijd bij elkaar of liefde voor een paar weken? Van zomerhuwelijk en vurige liefde tot treuren na de dood van de ander… Zoveel vogels, zoveel liefdes. Het zijn net mensen.

Mono of poly
Vogels willen jongen en om jongen te krijgen is liefde nodig. Het doel is zoveel mogelijk jongen. Maar hoe dat doel te bereiken? Daar heeft iedere vogel zo zijn eigen ideeën over. Zwanen houden het simpel, die blijven gewoon hun leven lang bij dezelfde man of vrouw. Monogame vogels zijn het. Net als ganzen, duiven, zeevogels en weidevogels. Maar veel vogels zoeken iedere lente een nieuwe liefde. Of nog ingewikkelder, polygame vogels: die paren met meerdere mannetjes of vrouwtjes tegelijk.

Hoe groter de liefde, hoe meer jongen
Zebravinken zijn heel sociale vogels. Ze leven hun leven lang met dezelfde liefde. Veel tijd en energie steken ze in het vinden van de geschikte man of vrouw. Want: ze willen sterke, gezonde jongen. Véél ook het liefst. Zelf een man of vrouw kiezen is hierbij heel belangrijk. Als ze niet zelf mogen kiezen, dan is de liefde minder groot en krijgen ze minder jongen. Of de eieren komen niet eens uit.

Treuren
Soms gaat de vogelliefde ver. Je ziet het wel eens op de weg: een dode scholekster met een soortgenoot erbij, alsmaar treurige rondjes vliegend in de lucht. Ook zwanen blijven soms treuren als de ander doodgaat of verdwijnt. Zo stond in de Efteling zwaan Koosje na de dood van zijn vrouw Keesje wekenlang bij een prullenbak te roepen. De metalen prullenbak was glimmend als een spiegel. We weten het niet zeker, maar misschien zag hij daar zijn vrouwtje in.

Buurman
Lange tijd dachten biologen dat koolmezen monogaam waren. [met opmaak een pijltje tekenen naar monogaam in de 1e alinea?] Een mannetje en vrouwtje blijven hun leven lang bij elkaar. Dat is ook niet zo moeilijk, want vaak leven ze niet langer dan een jaar. Maar wat blijkt? De koolmeesvrouwtjes paren niet alleen met hun eigen mannetje, maar ook met buurman koolmees. Zo krijgen ze in één nest jongen van verschillende mannetjes. Ook pimpelmeesvrouwtjes paren met verschillende mannetjes. Meer mannetjes, meer kans op sterke jongen?

Vurig
Het roodborstje is misschien wel een van de felste tuinvogels. Hij laat beslist geen andere soortgenoten in zijn territorium. Zodra eentje in de buurt komt, stuift hij erop af en jaagt hem/haar weg. Daarom tikt hij soms ook tegen het spiegelende raam. Hij denkt een indringer te zien in zijn eigen spiegelbeeld. Bijna het hele jaar zijn man en vrouw dan ook gescheiden. Alleen in de broedtijd leven ze samen. En zo vurig als ze de rest van het jaar zijn, zo lief zijn ze in de lente voor elkaar.

Zomerhuwelijk
Net als bij het roodborstje leven mannetjes en vrouwtjes van de rotspinguïn de hele winter gescheiden. Negen maanden lang leven ze op zee, honderden kilometers uit elkaar. Pas aan het begin van de zomer zoeken ze elkaar weer op. Ieder jaar dezelfde man en vrouw bij elkaar. Een zomerhuwelijk voor drie maanden. Broeden doen ze in een kolonie op het land. Even zoeken naar elkaar tussen al die andere pinguïns…

Nesttrouw
Ooievaars broeden ieder jaar op hetzelfde nest. Nesttrouw noemen we dat. Ook zijn ze vaak jarenlang trouw aan elkaar omdat ze naar hetzelfde nest terugkeren. Het mannetje komt het eerst. Soms is het vrouwtje laat of ze komt helemaal niet meer terug. De man zoekt dan een andere vrouw om mee te broeden. Maar als het eerste vrouwtje toch nog terugkeert, is het ruzie. Zij vecht voor haar plekje en jaagt het nieuwe vrouwtje weg. Het is toch zeker haar nest?!

Twee vrouwen
Het zijn niet altijd een man en vrouw die samen een nestje hebben. Kijk naar albatrossen, grote zeevogels die leven op de Zuidelijke en de Grote Oceaan. Een van de drie albatrospaartjes op een eiland in de buurt van Hawaï zijn twee vrouwtjes. En niet voor een jaar, maar hun leven lang. Sommige paartjes zijn al negentien jaar samen. Hoe ze dat doen met jongen krijgen? Heel simpel: een van de twee paart met een mannetje, waarna dat mannetje gewoon weer verdwijnt. Dit komt ook voor bij meeuwen, sterns, pinguïns en zebravinken.

Drie keer
De liefde bij de bonte vliegenvanger duurt kort. Iedere lente een nieuwe liefde. Of twee nieuwe liefdes. Of drie. Zodra hij in de lente uit Afrika terugkomt bezet hij een territorium. Hij verleidt een vrouwtje en zij bouwt een nest. Ondertussen verovert het mannetje een nieuw territorium en lokt een tweede vrouwtje. Soms doet hij dit een derde keer. Het eerste vrouwtje heeft geluk, zij kan rekenen op zijn hulp. De tweede ziet hem af en toe, maar de derde moet zichzelf zien te redden.