Winterse namen: what’s in a name?

Sinds 2011 ben ik redacteur van het leukste jeugdtijdschrift van Nederland: Vogels Junior. Dit is een van de vele artikelen die ik ervoor schreef. Het verscheen in Vogels Junior 5, 2015. Een gratis proefnummer is aan te vragen via Vogelbescherming.nl . 

Winterse namen: what’s in a name?

Winter. Voor de meeste dieren in de natuur betekent dat rust. Maar hoe zit dat bij dieren met winternamen? IJsvogel en winterjuffer, houden die juist van kou? Lees over de koning van de winter, insecten met antivries en laat je (niet) misleiden.

Antivries – wintervlinders
Denk aan vlinders en je denkt zomer. Toch? Maar niet de grote en de kleine wintervlinder! Die taaie beesten leven juist op bij een beetje kou. Vorst en sneeuw, het doet ze niks. Vanaf oktober vliegen ze uit. Je ziet ze vooral in de avondschemer als witte schimmen voor het raam. Alleen de mannetjes, de vrouwtjes kruipen op boomtakken. De bikkel van de twee is de grote wintervlinder. Die vliegt de hele winter door tot in februari. Waarom ze niet bevriezen? Ze maken veel suiker aan in hun bloed en dat werkt als antivries.

Klein en slim – winterkoning
Koning van de winter. Een nogal stoere naam voor een vogel zo licht als twee theezakjes. Zijn bijnaam Klein Jantje past misschien beter. Waarom dan toch die naam? Volgens een oud verhaal verdiende de winterkoning zijn naam bij een wedstrijd. Wie het hoogst vliegt is voortaan de vogelkoning van de winter, zo was de afspraak. De winterkoning was slim. Ongemerkt kroop hij bij de arend op de rug. Pas toen die niet verder kon, vloog het winterkoninkje van zijn rug. Zo vloog hij hoger dan de arend. Sindsdien houdt hij trots zijn staart omhoog.

Blauwe flits – ijsvogel
De ijsvogel komt niet voor in IJsland en ook houdt hij niet van ijs. Veel ijsvogels overleven strenge winters met veel ijs en sneeuw juist niet, omdat ze dan niet kunnen vissen. Nee, met ijs heeft zijn naam weinig te maken. Eerder heeft het te maken met de Germaanse naam ‘Eisenvogel’. IJzeren vogel, vanwege de felblauwe kleur op zijn rug. En omdat hij in de winter wel eens bij een wak wordt gezien veranderde waarschijnlijk ‘die Eisenvogel’ langzaam in ijsvogel.

Vroege vliegers – winterjuffers
In Nederland kennen we twee soorten winterjuffers. De zeldzame noordse winterjuffer en de algemene bruine winterjuffer. Deze laatste libel kun je in het hele land tegenkomen. Ze overwinteren als volwassen libel. Daar danken ze hun naam aan. Op zonnige warme dagen in de winter kruipen ze omhoog uit hun schuilplek en kunnen zelfs een stukje vliegen. Net als de wintervlinders hebben ze een soort antivries in hun bloed: veel suikers. Andere libellen hebben dat niet, zij overwinteren Doordat ze als volwassen libel overwinteren, kunnen ze al vroeg in het voorjaar vliegen en paren. Op zonnige dagen in maart zie je ze weer vliegen.